Machsor mechol haschana

W 2008 roku został zrealizowany wspólny projekt Biblioteki Uniwersytekciej we Wrocławiu i Sächsischen Landesbibliothek – Staats- und Universitätsbibliothek Dresden (SLUB) - digitalizację i prezentację w internecie hebrajskiego rękopisu Mahzora, którego część I znajduje się w zbiorach SLUB-u, natomiast część II w zbiorach BUWr. W wyniku współpracy pomiędzy bibliotekami powstała cyfrowa kopia powyższego rękopisu.

Dostęp do cyfrowych kopii:

Część I: Drezno, SLUB, Mscr.Dresd.A.46.a
Wejście do cyfrowej kolekcji SLUB w Dreźnie
Wejście do Biblioteki Cyfrowej BUWr

 
Część II: Wrocław, BUWr, Ms.or.I1
Wejście do Biblioteki Cyfrowej BUWr
Wejście do cyfrowej kolekcji SLUB w Dreźnie

Machzor (“cykl”) jest żydowskim odpowiednikiem chrześcijańskiego brewiarza i obejmuje częściowo śpiewane modlitwy na siedem określonych szabatów i innych świąt roku żydowskiego, a także wiersze liturgiczne (pijutim).

Ten dwutomowy kodeks, przechowywany obecnie we Wrocławiu i Dreźnie, powstał około 1290 roku na obszarze Von Reu’ben w południowo-zachodnich Niemczech (Esslingen?). Duży format (53x38 cm, 293 lub 300 kart pergaminowych), duże hebrajskie litery, z dość dużymi odstępami pomiędzy wierszami, a także bogato zdobione miniatury i odręczne notatki liturgiczne wskazują na używanie kodeksu w synagodze. Ze względu na sporą ilość stron, rękopis, podobnie jak inne machzory, został oprawiony w dwóch tomach.

Pierwsza część (SLUB Dresden, Mscr.Dresd.A.46.a) zawiera teksty liturgiczne na święta Purim, Pesach i Schawout.

Druga część (BUWr, Ms.Or.I. 1) zawiera teksty liturgiczne na święta Rosz ha-Szana, Jom Kippur, Sukkot oraz Simchat Tora.

SLUB Dresden Obrazek 1 – OPIS: Mscr.Dresd.A.46.a, Bl. 202v: miniatura na święto Schawout. U góry na Synaju, przy dźwiękach trąb, Mojżesz otrzymuje z ręki Boga tablice z dziesięcioma przykazaniami i podaje je Aaronowi. Na dole: kapłani i przedstawiciele narodu izraelskiego stoją z rękami wzniesionymi w stronę Tory.

Niektóre notatki w części wrocławskiej nawiązują do tradycji liturgicznych z Wormancji. Nie wiadomo, kiedy rozdzieliły się losy obu tomów. Najstarsza wzmianka o części drezdeńskiej znajduję się w "Catalogus manuscriptorum Bibliothecae Electoralis" z 1755 r. (SLUB, Bibl.Arch.I.B, Vol.132, No. 211). Część wrocławska, jak wynika z inskrypcji z 1595 roku, należała do Gregora Grunowa, kaznodziei w Górzycy (Göritz) koło Frankfurtu nad Odrą. Następnie - w 1811 r. - wraz ze zbiorami likwidowanego Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą, część druga dotarła do Wrocławia.

BUWr OBRAZEK 2 – OPIS: Ms.Or.I 1, Bl. 46v: Miniatura Nowego Roku (Rosz ha-Szana). U góry po lewej stronie Abraham prowadzi swojego syna Izaaka na górę, u której stóp zostawia swoje sługi z osłem obładowanym drewnem. W prawym górnym rogu Anioł Boży uniemożliwia Abrahamowi złożenie syna jako ofiary na ołtarzu. Anioł mocna trzyma miecz Abrahama i jednocześnie wskazuje na baranka jako zastępczą ofiarę.