Działalność Upowszechniająca Naukę - 2019

Projekt realizowany od 1 lutego do 30 października 2019

Działalność Upowszechniająca Naukę (DUN) to projekt finansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jego celem jest wspieranie rozwoju polskiej nauki poprzez jej upowszechnianie, promocję i popularyzację. W ramach finanowania projektu DUN, środki udostępniono m.in. na opracowywanie i rozpowszechnianie informacji elektronicznej o zbiorach naukowych bibliotek oraz na działalność wydawniczą. Biblioteka Uniwersytecka realizuje zadania w ramach projektu DUN od 2014 roku. W 2019 roku Biblioteka otrzymała dalsze wsparcie finansowe na realizację aż 5 zadań z zakresu katalogowania materiałów bibliotecznych i digitalizacji – w ramach umowy nr 771/P-DUN/2019.

Zadanie 1
Przedwojenne czasopisma humanistyczne z Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu - rozszerzenie katalogu komputerowego o opisy bibliograficzne czasopism z dawnej Biblioteki Miejskiej i tzw. Koncentracji niemieckiej

Zadanie zostało zrealizowane przez zespół pracowników Oddziału Wydawnictw Ciągłych i skupiało się na komputerowym katalogowaniu cennych, przedwojennych zbiorów niemieckich czasopism. Biblioteka Uniwersytetu Wrocławskiego posiada największe w kraju poniemieckie zbiory (zarówno książek i czasopism), które zostały zachowane i zabezpieczone przed zniszczeniami wojennymi, wywozem i kradzieżą. Przedwojenne czasopisma humanistyczne z Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu pochodzą z trzech głównych źródeł: dawnej Biblioteki Miejskiej, dawnej Biblioteki Uniwersyteckiej oraz kolekcje innych bibliotek, nie tylko śląskich, zabezpieczone na Dolnym Śląsku po wojnie (tzw. koncentracja niemiecka, zbiory zabezpieczone).

Do 1939 roku Biblioteka Miejska była największą miejską biblioteką w Niemczech. Jej zbiory przetrwały II wojnę światową i dziś wzbogacają zbiory humanistyczne Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Zbiory te reprezentują głównie następujące dziedziny nauki: historię, nauki społeczne, prawo, filozofię, pedagogikę, sztukę - wraz z muzykaliami, historię nauk przyrodniczych, a także dokumentują działalność różnych organizacji i towarzystw naukowych (ich statystki i sprawozdania z badań).

Znaczna część zbiorów dawnej Biblioteki Uniwersyteckiej uległa zniszczeniu. Zbiory, które przetrwały, dotyczą głównie zagadnień prawnych i religijnych – z różnych krajów, także pozaeuropejskich.

Kolekcje pochodzące z różnych bibliotek (nie tylko śląskie, ale zabezpieczone na Dolnym Śląsku) to publikacje w wielu językach, głównie z zakresu historii oraz historii literatury i sztuki.

Celem tego projektu było skatalogowanie 120 tytułów przedwojennych czasopism, dla których sporządzone zostały rekordy bibliograficzne, rekordy zasobu i hasła wzorcowe.

Zadanie 2
Portret w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu - upowszechnianie źródeł przez katalogowanie i digitalizację wizerunków osobistości oraz osób anonimowych jako wkład do badań nad sztuką portretu od XVI do XX wieku

Drugim zadaniem realizowanym w ramach projektu Działalność Upowszechniająca Naukę (DUN), było opracowanie zasobów w standardzie Dublin Core, a następnie udostępnienie w Bibliotece Cyfrowej wizerunków (osób znanych i anonimowych), stanowiących podstawowe źródło wiedzy dla specjalistycznych badań z zakresu życia codziennego, kostiumologii i kultury materialnej różnych grup europejskich społeczności od XVI do XX wieku - w tym polskiej i śląskiej. Zbiór ten daje możliwość wyszukiwania według kryteriów chronologicznych, stylistycznych, pochodzenia i wielu innych.

Dostęp do tak różnorodnych zasób za pośrednictwem Biblioteki Cyfrowej jest ułatwiony przez liczne słowa kluczowe w języku polskim, angielskim i niemieckim, które są przystosowane do standardów bazy Leopoldina. Słowa kluczowe dotyczą portretów, autorów, gatunków, formatów i technik fotograficznych, a także wskazują z jakiej kolekcji pochodzi dzieło.
Praktyka bibliotekarska i muzealnicza wskazuje na, rosnące w ostatnim czasie, zainteresowanie portretem jako materiałem ilustracyjnym do publikacji naukowych i popularnonaukowych, a także wystaw o różnej tematyce.

Efektem prac przeprowadzonych ze środków ministerialnych jest archiwizacja i udostępnienie w Bibliotece Cyforwej Uniwersytetu Wrocławskiego około 1400 plików portretów osób związanych ze Śląskiem. Ponieważ Biblioteka Cyfrowa jest częścią platformy Europeana, materiały skatalogowane w formacie Dublin Core będą łatwe w wyszukiwaniu, zwłaszcza dzięki rozbudowanemu systemowi słów kluczowych.

Zadanie 3

Celem trzeciego zadania było upowszechnienie wartościowych źródeł do badań poprzez digitalizację unikatowych, lokalnych gazet z kolekcji śląsko-łużyckiej Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Zespół pracowników z Oddziału Digitalizacji i Usług Cyfrowych zadbał o mikrofilmowanie, cyfryzację i udostępnienie wybranej prasy w Bibliotece Cyfrowej. Głównym zamiarem tego przedsięwzięcia było zabezpieczenie i zaprezentowanie światu cennych, historycznych zbiorów kolekcji śląsko-łużyckiej.

Do tego zadania wybrano pięć lokalnych czasopism o unikalnych walorach badawczych, które znajdują się jedynie w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu i nie figurują w katalogach bibliotek niemieckich: Landecker Stadtblatt. Öffentlicher Anzeiger für die Graffschaft Gkatz – gazeta wydawana w Lądku-Zdroju, obejmująca swoim zasięgiem miasto Lądek-Zdrój i dawne Hrabstwo Kłodzkie; Landecker Stadtblatt und Nachrichten – gazeta publikowana w Lądku-Zdroju, obejmująca zasięgiem Lądek-Zdrój oraz dawny powiat kłodzki; Anzeiger für Obernigk und Umgegend – obejmuje swoim zakresem Oborniki Śląskie i okolice; dziennik Polkwitzer Stadtblatt. Wochen und Amtliches Anzeigenblatt für die Stadt Polkwitz und deren Umgegend oraz tygodnik publikowany we Wrocławiu przez Wrocławską Izbę Rzemieślniczą (Handwerkskammer zu Breslau) Schlesiens Handel und Gewerbe. Schlesisches Gewerbeblatt, Wochenschrift für den gewerblichen Mittelstand Schlesiens. Organ des Handelskammer zu Breslau - obejmujące swym zasięgiem obszar niemieckiego Śląska.

Duża część gazet z kolekcji śląsko-łużyckiej, w tym powyższe tytuły, z przełomu XIX i XX wieku drukowana była na kwaśnym papierze, który z biegiem lat niszczał - pękał i kruszył się. Przez to dostęp do zawartości oryginałów został znacznie utrudniony, ponieważ, podczas korzystania z nich, powstawały nowe uszkodzenia. Starając się chronić historycznie cenne zbiory regionalnych gazet, Biblioteka systematycznie mikrofilmuje i skanuje zbiory. Dzięki tego typu działaniom, zwiększa się bezpieczeństwo i dostępność historycznych zbiorów. W ramach tego zadania w Bibliotece Cyfrowej zarchiwizowano i udostępniono około 40 tys. opisanych plików. Wysokiej jakości obrazy cyfrowe unikatowej prasy śląskiej udostępnione w internecie przyczyniają się do pogłębienia wiedzy o historii regionu.

Zadanie 4

Śląskie muzykalia nutowe z XIX i początku XX w. z Oddziału Zbiorów Muzycznych Biblioteki Uniwersyteckiej to czwarte zadanie zrealizowane w ramach projektu Działalność Upowszechniająca Naukę. Jego realizacja polegała na opracowaniu bibliograficznym w systemie Virtua 150 cennych śląskich druków nutowych z XIX i początku XX wieku pochodzących ze zbiorów zabezpieczonych bibliotek przyklasztornych i szkolnych Wrocławia oraz dawnej Biblioteki Miejskiej, a obecnie będących własnością Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Celem opracowania muzycznych silesiaków nutowych, często o unikatowym charakterze, było upowszechnienie informacji o dziełach kompozytorów związanych ze Śląskiem oraz zaprezentowanie działalności śląskich oficyn wydawniczych, które przyczyniły się do rozwoju kultury muzycznej tego regionu.

Zadanie 5

Ostatnie zadanie realizowane w ramach projektu ministerialnego Działalność Upowszechniająca Naukę, zatytułowano: Dziedzictwo Staats- und Universitätsbibliothek we Wrocławiu - książka naukowa z XIX i początku XX wieku źródłem informacji o kulturze intelektualnej regionu. Rozbudowa informacji zawartych w katalogu komputerowym BUWr. Pozyskane środki ministerialne pozwoliły na opracowanie komputerowe (formalne i rzeczowe) 2 000 woluminów książek o charakterze naukowym, które ukazywały się od początku XIX wieku do lat 30. XX wieku. Na potrzeby projektu opracowano liczne dzieła z zakresu prawa, ekonomii, nauk przyrodniczych i filozofii. Szczególny zbiór stanowią rozprawy akademickie powstałe na licznych uniwersytetach Niemiec, Francji i Szwajcarii, ale także Holandii czy Szwecji. Ważnym elementem kolekcji są dysertacje z zakresu prawa, zawierające szerokie omówienie zagadnień zarówno prawa cywilnego, rodzinnego, gospodarczego, jak i prawa rolnego w kontekście prawa rzymskiego.

Komputerowe katalogowanie i udostępnienie księgozbioru umożliwi znacznie łatwiejsze wykorzystanie go w badaniach naukowych. Zwiększenie dostępności zasobów Biblioteki Uniwersyteckiej pomoże nie tylko specjalistom z zakresu historii Wrocławia, Śląska i nauki europejskiej, ale także szerszemu gronu odbiorców zainteresowanych kulturą intelektualną regionu. Zbiory te stanowią cenne źródło wiedzy o dziejach XIX i początku XX wieku, co stanowi o ich istotnej wartości - kulturowej, historycznej, poznawczej i naukowej.

Utworzone w ramach projektu rekordy dostępne są zarówno w katalogu elektronicznym BUWr, jak i w katalogu centralnym NUKAT i mogą być wykorzystywane zarówno przez indywidualnych czytelników, jak i przez inne biblioteki w ich lokalnych bazach.