Oddział Rękopisów - Zbiory

Ilość zbiorów

Stan na dzień 31.12.2016

Zasób: 12 639 wol./jedn., w tym:

:: rękopisów średniowiecznych wraz z fragmentami - ok. 3000,

:: rękopisów orientalnych - ok. 340,

:: rękopisów greckich - 41,

:: rękopisów cyrylickich - 11,

:: zbiór autografów - ponad 17 000.

Księgozbiór podręczny zawiera m.in.:

:: dzieła o treści ogólnej,

:: wydania krytyczne tekstów źródłowych,

:: katalogi zbiorów rękopiśmiennych różnych bibliotek,

:: literaturę z zakresu rękopisoznawstwa,

:: wydania faksymilowe rękopisów ze zbiorów polskich i zagranicznych.


Katalogi

Zaledwie kilkanaście procent manuskryptów przechowywanych w BUWr posiada wydane drukiem, głównie w XIX i XX w., opisy katalogowe, często bardzo różnej wartości. W celu ułatwienia dotarcia do nich oraz jako pomoc przy opracowywaniu zbioru prowadzona jest kartoteka literatury dotyczącej rękopisów przechowywanych w OR BUWr. Nieocenioną pomoc przy korzystaniu ze zbioru rękopisów stanowią rękopiśmienne katalogi manuskryptów.

Dawna Biblioteka Uniwersytecka (BUWr.)

Dla zbioru rękopisów dawnej wrocławskiej Biblioteki Uniwersyteckiej (BUWr) podstawowe znaczenie mają dwa opracowania:

:: Dwutomowy, rękopiśmienny katalog Johanna Christopha Friedricha (1775-1836), pierwszego kustosza zbioru rękopisów (Catalogus codicum scriptorum, qui in Bibliotheca Regia ac Academica Wratislaviensi servantur, sygn. Akc.1967/1), opracowany w latach 1821-1823, zaopatrzony w indeksy i uzupełniany następnie przez kolejnych bibliotekarzy.

katalog rękopisów dawnej Biblioteki Uniwersyteckiej, tzw. katalog Friedricha


:: Nowsza, sięgająca początków XX w., także rękopiśmienna, udana próba skatalogowania zbioru tej biblioteki, zrealizowana przez Otto Günthera (ur.1861), Josepha Klappera i Karla Rothera (XIX/XXw.) (sygn. Akc.1967/2, T.1-26). Opracowanie to znane jest również jako tzw. Katalog Göbera. Mankamentem przy korzystaniu z tego katalogu jest brak indeksów, rekompensowany tylko do pewnego stopnia przez indeksy katalogu J.Ch.Friedricha.

Katalog rękopisów dawnej Biblioteki Uniwersyteckiej, tzw. katalog Goebera
Opis katalogu



:: W 1938 r. wydano drukiem początkową partię tego katalogu: Verzeichnis der Handschriften im Deutschen Reich. Teil 1: Die Handschriften der Staats- und Universitätsbibliothek Breslau. Band 1. Na skutek zamieszania wojennego przepadła spora część katalogu następująca po partii wydanej drukiem. Powstałą lukę wypełnił w 1982 r. swym erudycyjnym katalogiem Konstanty Klemens Jażdżewski: Catalogus manu scriptorum codicum medii aevi Latinorum signa 180-260 comprehendens.


Niejednokrotnie pomocne okazują się przechowywane w OR BUWr: kartoteka incipitów oraz proweniencyjne karty zbiorcze rękopisów dawnej Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu w układzie topograficznym.

Poza rękopisami średniowiecznymi, które tworzą trzon kolekcji manuskryptów dawnej BUWr, zbiór ten obfituje również w spuścizny (głównie korespondencję). W roku 1986 przygotowano w OR BUWr Inwentarz zbioru korespondencji i autografów [Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu], T.1-2 (maszynopis w OR BUWr). Przy korzystaniu z tego opracowania pomocny jest kartkowy Indeks korespondencji w układzie alfabetycznym.

Inwentarz zbioru korespondencji i autografów dawnej Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu


Dawna Biblioteka Miejska (BMWr)

W przypadku zbioru dawnej wrocławskiej Biblioteki Miejskiej (BMWr) do dyspozycji stoją również dwa katalogi rękopiśmienne: dla zbioru Rehdiger(i)any tzw. katalog M.A.Guttmanna-H.Markgrafa (sygn. Akc.1967/3, trzy tomy łącznie z indeksami), którego spisywanie w latach 40-tych XIXw. rozpoczął Moritz Adolph Guttmann (1800-?), a kontynuował od 1890r. Hermann Markgraf.

Katalog rękopisów Tomasza Redigera


W początkach XX wieku zainicjowano opracowywanie nowego katalogu, którego celem miało być m.in. uwzględnienie całego zbioru dawnej BMWr., czyli zbiorów Tomasza Redigera (zgromadzonych przy kościele św. Elżbiety we Wrocławiu) oraz bibliotek przy kościołach św. Marii Magdaleny oraz św. Bernardyna. Jednakże to liczące 13 tomów opracowanie, do którego opisy przygotowywali Udo Lincke oraz Alfons Hilka, posiada szereg luk, a jego opisy koncentrują się głównie na charakterystyce zewnętrznej strony rękopisu. Katalog ten nie ma również indeksów. Dlatego nadal pomocne są rejestry zamieszczone w opracowaniu M.A. Guttmanna i H. Markgrafa, odnoszące się jednak tylko do zbioru Redigerany.

Katalog rękopisów dawnej Biblioteki Miejskiej


Wykorzystywany jest również Indeks autorów dzieł rękopiśmiennych dawnej Biblioteki Miejskiej we Wrocławiu w porządku alfabetycznym oraz Kartoteka inwentarzowa zbioru dawnej Biblioteki Miejskiej we Wrocławiu.

W odniesieniu do zbiorów dawnych bibliotek przy kościołach św. Marii Magdaleny i św. Bernardyna we Wrocławiu wciąż korzysta się ze starszych, pozbawionych niestety indeksów oraz oddających jedynie układ ustawienia na półkach, rękopiśmiennych katalogów:

:: Catalog der Handschriften der Magdalenen-Kirchen-Bibliothek mit zu Grunde Legung der früheren im Jahre 1729 angefertigten gemacht und dictirt von dem zeitigen Bibliothecar Dr. Carl Schoenborn Director des Magdalenen-Gymnasiums. Breslau 1847. (sygn. Akc.1967/4 oraz Akc.1967/5) i

:: Verzeichniss der in der Kirchen-Bibliothek zu St.Bernhardin in Breslau aufbewahrten Handschriften 1847 (sygn. Akc.1967/6).

Spośród zachowanych katalogów rękopiśmiennych dawnej BMWr wymienić należy również katalogi korespondencji XVIw. (sygn. Akc.1967/8, T.1-4 oraz indeks) i XVIIw. (sygn. Akc.1967/9, T.1-2 oraz indeks), w sumie zawierające spis ok. 6000 listów, tak w oryginałach, kopiach, jak i wydanych drukiem.

W OR BUWr przechowywanych jest również kilka katalogów sztambuchów ze zbioru dawnej BMWr.:

:: katalog sztambuchów od nr 151-188 (sygn. Akc.1967/12); zapewne fragment większej całości);

:: Verzeichniss über die Sammlung von Stammbüchern in der Stadtbibliothek zu Breslau (sygn. Akc.1967/14);

:: Verzeichniss der nachstehend citierten Stammbücher der Stadtbibliothek Breslau (sygn. Akc.1967/13, T.1-2) oraz

:: Katalog der Stammbücher der Stadtbibliothek Breslau. Band 1: Nummer 1-230 (sygn. Akc.1967/11).

Z opracowań bibliotekarzy zachowały się również:

:: Register zu der Autographen-Sammlung der Stadtbibliothek zu Breslau. (sygn. Akc.1967/15) oraz

dwa katalogi rękopisów S.B.Klosego:

:: Katalog zu den Handschriften Klose. Klosesche Handschriftensammlung Hs. Kl.1-248. (sygn. Akc.1967/17) i

:: Katalog der S.B.Kloseschen Handschriften-Sammlung, umfassend Hs. Kl.1 bis 248. (sygn. Akc.1967/16).

Nadmienić należy, że w Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften (Potsdam) znajduje się szereg opisów rękopisów ze zbioru dawnych BUWr i BMWr, sporządzonych w czasie akcji katalogowania zasobów obu bibliotek w pocz. XX w., które po wydaniu ich na mikrofiszach będą pomocne przy opracowywaniu zbioru przechowywanego w BUWr.

Zbiory zabezpieczone

Indeks Akcesji

Stosunkowo najsłabiej rozpoznana jest kolekcja manuskryptów pochodząca z różnych bibliotek śląskich i górnołużyckich (tzw. Zbiory zabezpieczone, Akcesja), która trafiła do BUWr po zakończeniu II wojny światowej.

W przypadku większości z nich jedyne krótkie, właściwie o charakterze inwentarzowym, opisy znajdują się w 4 księgach Akcesji obejmujących wpisy od roku 1947 po dzień dzisiejszy. W użyciu jest również kartkowy indeks imienno-rzeczowy do zbioru Akcesji, w układzie alfabetycznym, sporządzony jednak jedynie w oparciu o zapisy w księgach akcesyjnych.

Korzystając z jego internetowej wersji należy pamiętać, że szukając kodeksu poprzez jego sygnaturę, numer pozycji pisany po ukośnej kresce musi składać się z czterech cyfr. W przypadku gdy tak nie jest, należy uzupełnić go cyfrą „0” np. Akc 1949/0005.

Jeżeli natomiast poszukujemy przy pomocy opcji „hasło” lub „opis” koniecznie należy w pierwszej kolejności dokonać wyboru litery na jaką będzie się ono rozpoczynało, a następnie skorzystać z wyszukiwarki.

Listy do J.F. Neigebaura

Wśród zbiorów zabezpieczonych znajduje się również korespondencja pochodząca z dawnej Biblioteki Miejskiej (ok. 1200 jedn.). Wyodrębniono z niej listy do J.F. Neigebaura (wyodrębnione z sygn. Akc. 1969/426) i nadano im nowe sygnatury (Neigebaur 1 – Neigebaur 236).

Zbiór akcesji nie dysponuje, poza Biblioteką Gimnazjum w Zgorzelcu, zwaną również Biblioteką Milicha, żadnym całościowym lub cząstkowym współczesnym katalogiem. Tylko część ze zgromadzonych w nim rękopisów (w większości średniowiecznych), np. z bibliotek przy kościele św. Piotra i Pawła w Legnicy czy Górnołużyckiego Towarzystwa Naukowego ze Zgorzelca, posiada starsze katalogi drukowane.

Jedyną kolekcją wśród Zbiorów zabezpieczonych, która posiada współczesne opracowania katalogowe, jest Biblioteka Milicha, której rękopisy nowożytne opracował w 1990 r. Leon Górecki, a rękopisy średniowieczne, zaplanowane na 3 tomy, zostały opracowane w 2 tomach w latach 1998 i 2004:

  • Katalog rękopisów obejmujący sygnatury 6268-6790 : dawny zbiór Biblioteki J. G. Milicha w Zgorzelcu : rękopisy nowożytne / Leon Górecki. Wrocław, 1990

  • Catalogus codicum medii aevi manuscriptorum qui in Bibliotheca Universitatis Wratislaviensis asservantur signa 6055 - 6124 comprehendens : (Codices Milichiani, vol. 1) / composuerunt Stanisław Kądzielski et Wojciech Mrozowicz, quibus auxilium tulerunt Jan Gromadzki, Jan Przytulski et Hanna Strzelecka-Ascher ; Bibliotheca Universitatis Wratislaviensis. Wratislaviae, 1998

  • Catalogus codicum medii aevi manuscriptorum qui in Bibliotheca Universitatis Wratislaviensis asservantur signa 6125 - 6181 comprehendens : (Codices Milichiani, vol. 2) / composuerunt Stanisław Kądzielski et Jan Przytulski, quibus auxilium tulerunt Wojciech Mrozowicz et Hanna Strzelecka-Ascher ; Bibliotheca Universitatis Wratislaviensis. Wratislaviae, 2004

Przyczyny braku innych opracowań dopatrywać się można w: braku możliwości określenia pochodzenia części zbioru, jego różnorodności proweniencyjnej i tematycznej; braku dokładniejszego rozeznania co do zawartości zasobu oraz fakcie, iż zdecydowana większość rękopisów tu zgromadzonych wywodzi się z wieków XVI-XIX, a więc z czasów, gdy manuskrypt utracił już swoje pierwszorzędne znaczenie w badaniach źródło- i kulturoznawczych.

Kartoteka mikrofilmów Oddziału Rękopisów

Kartoteka mikrofilmów Oddziału Rękopisów liczy około 3 tysiące sygnatur. Informuje czytelników o tym, który z kodeksów został zmikrofilmowany oraz czy posiada on negatyw i pozytyw, czy tylko jedną z tych kopii. Na karcie podany jest również numer mikrofilmu. Pierwsze mikrofilmy powstały w latach 50-tych XX wieku w Bibliotece Narodowej. W latach 60-tych wykonywała je już Pracownia Reprografii BU.
Obecnie odchodzimy od tego sposobu zabezpieczania zbiorów, na rzecz ich digitalizacji i prezentacji w Bibliotece Cyfrowej.
Z mikrofilmów OR można korzystać w Czytelni Zbiorów Specjalnych.
Wejście do kartoteki


Bazy zewnętrzne


do góry

Oddziały BUWr: